Władysław Tatarkiewicz: Pięć studjów o łazienkach stanisława augusta [1925]

To pierwsze wydanie jednego z najważniejszych dzieł wybitnego polskiego historyka filozofii, estetyki i sztuki – Władysława Tatarkiewicza (1886-1980). Publikacja ukazała się w 1925 roku nakładem lwowskiej Książnicy-Atlas w ramach serii „Nauka i Sztuka” (tom XV) . Jest to pierwsze wydanie tej fundamentalnej monografii poświęconej warszawskim Łazienkom Królewskim – letniej rezydencji ostatniego króla Rzeczypospolitej, Stanisława Augusta Poniatowskiego .

Tatarkiewicz, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich humanistów XX wieku, w pięciu studiach analizuje program architektoniczny, dekorację rzeźbiarską i malarską Łazienek, odczytując je jako alegorię poglądów politycznych i filozoficznych króla-stańczyka. Jak wskazuje współczesna historiografia, Łazienki były symbolicznym dziełem Stanisława Augusta – „republiką marzeń”, w której król jako Apollo rządzi światem sprawiedliwości, pokoju i dostatku . Tatarkiewicz z właściwą sobie erudycją ukazuje, jak architektura klasycystyczna, rzeźby i obrazy tworzyły spójny program propagandowy, gloryfikujący mądrość władcy i reformatorskie dążenia Sejmu Wielkiego .

Książka zawiera studia poświęcone m.in. Pałacowi, Ermitażowi, Domowi Tureckiemu oraz Łazienkom po wyjeździe Stanisława Augusta . Bogato ilustrowana (68 ilustracjami w tekście i na osobnych tablicach), do dziś pozostaje podstawowym punktem odniesienia dla badaczy sztuki, architektury i historii idei w epoce stanisławowskiej .