Zygmunt Nowakowski: Z księgi zażaleń pielgrzymstwa polskiego [1949]

Prezentujemy pierwsze wydanie zbioru gawęd Zygmunta Nowakowskiego (właść. Zygmunt Tempka, 1891–1963) – jednego z najbarwniejszych i najbardziej wszechstronnych polskich twórców emigracyjnych. Publikacja ukazała się w 1949 roku w Brukseli nakładem Spółki Wydawniczo-Drukarskiej „La Colonne”.

Zygmunt Nowakowski to postać wyjątkowa – aktor, reżyser, dyrektor Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1926–1929), popularny felietonista „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”, doktor filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor słynnego widowiska o Legionach Polskich „Gałązka rozmarynu” (1937), a po wojnie – niezłomny publicysta i wieloletni współpracownik Radia Wolna Europa, gdzie wygłaszał gawędy o historii i kulturze polskiej w cyklu „Wieczory pod dębem”.

„Z księgi zażaleń pielgrzymstwa Polskiego” to zbiór refleksji, anegdot i gorzkich spostrzeżeń człowieka, który po 1939 roku wybrał emigrację i do końca życia pozostał wierny niepodległej Polsce, odmawiając uznania komunistycznych władz. Tytułowe „księgi zażaleń” to literacki zapis tęsknoty za ojczyzną, ale także bezpardonowa krytyka nowego porządku na wschodzie Europy. Czesław Miłosz pisał o nim: „Najlepsze wrażenie wywarł na mnie w tej dyskusji pan Zygmunt Nowakowski – człek zacny, szczery i nie małostkowy – najchętniej uściskałbym mu prawicę”.

Za życia Nowakowski był jedną z najpopularniejszych postaci Krakowa lat 30. XX wieku. Komuniści doprowadzili do tego, że pisarz został usunięty ze zbiorowej pamięci z zemsty za jego emigracyjną działalność. Mimo ponawianych zaproszeń, nie chciał wrócić do Polski, w testamencie jednak wyraził życzenie, by jego ciało sprowadzono do ojczyzny. Stało się w 1968 roku – urnę z prochami pisarza pochowano na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Egzemplarze emigracyjne z brukselskiej oficyny „La Colonne” są dziś rzadkością na rynku antykwarycznym. To obowiązkowa pozycja dla kolekcjonera literatury emigracyjnej, miłośnika „Kultury” i Radia Wolna Europa oraz czytelnika poszukującego literatury najwyższej próby, pisanej przez świadka i uczestnika burzliwej historii XX wieku.

2111-20-A-Z