Tomasz Staliński (Stefan Kisielewski): Śledztwo [1974]

To pierwsze wydanie jednej z najważniejszych politycznych powieści Stefana Kisielewskiego (1911–1991) -wybitnego prozaika, publicysty, kompozytora i krytyka muzycznego, posła na Sejm PRL z ramienia katolickiego „Znaku”. Książka ukazała się w 1974 roku nakładem paryskiego Instytutu Literackiego pod pseudonimem „Tomasz Staliński” .

Powieść jest wnikliwą analizą wydarzeń Grudnia 1970 roku – krwawych zajść na Wybrzeżu, które wstrząsnęły ówczesną Polską. Główny bohater, warszawski redaktor Alfred Wisłowski, postanawia zbadać genezę robotniczego buntu, podejrzewając, że mógł on zostać sprowokowany przez walki frakcyjne w łonie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej . Akcja toczy się w fikcyjnym Degańsku (Gdańsk), Goryni (Gdynia) i Szczecinie, gdzie bohater prowadzi śledztwo, rozmawiając z uczestnikami strajków i anonimowymi działaczami partyjnymi.

Książka jest klasyczną powieścią z kluczem – pod fikcyjnymi nazwiskami kryją się prawdziwe postaci epoki: Baryłka to Władysław Gomułka, Brygadier to Mieczysław Moczar, a Oraczyk to Edward Gierek . Utwór łączy fikcję literacką z dokumentem historycznym, ukazując nie tylko polityczne kulisy, ale także autentyczne niezadowolenie społeczne i trudne warunki materialne robotników, które doprowadziły do wybuchu protestów .

„Śledztwo” to nie tylko pasjonująca powieść, ale także bezcenny dokument polskiej opozycji intelektualnej – wydane w Paryżu, przez lata było niedostępne w kraju, stając się symbolem walki z cenzurą. Pierwsze wydanie krajowe ukazało się dopiero w 1990 roku .